23. Don't shoot the pianoplayer
Don’t shoot the pianoplayer 2013/2026
zomereik, bladgoud, bladzilver, olieverf op metaal, vijf handscheppen op landschapsreliëf
De huidige versie van Don’t shoot the pianoplayer heeft een langere ontstaansgeschiedenis. Het werk komt voort uit het drama van Srebrenica in 1995 en verbeeldt de positie van de Nederlandse VN-militairen die daar waren gestationeerd. Oorspronkelijk bestond het werk uit drie objecten met vijf handscheppen. In de huidige versie zijn deze samengebracht op een uit zomereik vervaardigd landschapsreliëf.
In 2025 nam ik het werk opnieuw ter hand, waarna ik het in 2026 voltooide. Het beeld werd daardoor eenduidiger, geconcentreerd.
Ik stel hier vragen. Wat is macht? Neem je verantwoordelijkheid? Wie bescherm je als je zicht krijgt op machteloosheid? Hoe ga je handelen als de werkelijkheid anders blijkt dan je had gedacht.
Inhoud en ontstaansgeschiedenis
De troepen van Dutchbat zijn al in 1994 in Srebrenica, een van de safe areas, veilige gebieden die de VN in 1993 in Bosnië hebben gecreëerd. Het doel is om hier de burgerbevolking te beschermen die willekeurig slachtoffer dreigt te worden in de oorlog in Bosnië-Herzegovina.
Ratko Mladić besluit met zijn Bosnisch-Servische troepen de enclave Srebrenica in juli 1995 in te vallen. Tegen deze militaire macht zijn de lichtbewapende Nederlandse VN-militairen geen partij. Hier ontstaat een situatie waarin Dutchbat niet meer in staat is om de bevolking de bescherming te bieden die door de aanwezigheid van de Verenigde Naties werd verwacht. Ze staan in de confrontatie met Mladić met de rug tegen de muur en de luchtsteun waarop zij rekenen komt te laat en is onvoldoende.
Mladić speelt het spel en brengt Karremans zover dat hij ongelukkigerwijs zijn onmacht illustreert met de uitspraak: Don’t shoot the pianoplayer.
Noot bij Don’t shoot the piano player:
Een bekende vroege bron is Oscar Wildes Impressions of America uit 1883. In een saloon in Leadville ziet hij een bord met daarop de tekst: Please do not shoot the pianist, he is doing his best.
Met een schep kun je je ingraven en beschermen, maar ook graven, opgraven, begraven en bedekken. Scheppen betekent ook maken en voortbrengen. Het is een stuk gereedschap met veel betekenislagen.
Het werk is in de loop van een aantal jaren ontstaan. Voor een tentoonstelling in de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem zag ik bij de voorbereiding een aantal lege vitrines die voor de tentoonstelling gebruikt konden worden.
Omdat ik graag de betekenis van de locatie als inspiratie in mijn werk gebruik, kreeg ik bij de vitrines de associaties met liturgische objecten die in de eredienst worden gebruikt. Deze zijn vaak van goud en zilver. Zo ontstond het idee om dat in een nieuw werk te gebruiken: goud in het heft en het blad, en zilver in de voet.
De voet besloot ik vorm te geven als het dal van Srebrenica. Tijdens mijn onderzoek ontdekte ik de relatie met zilver: de naam Srebrenica is afgeleid van het woord voor zilver.
In het woord vredessoldaat zit een tragische spanning. Laten vrede en soldaat zich werkelijk verenigen? Kan deze macht werkelijk bescherming geven of kan er een situatie ontstaan waarin de macht ontoereikend is? En is men dan nog bij machte te handelen wanneer de werkelijkheid anders blijkt dan was voorzien?
Eerdere presentaties
